काठमाडौं- नेपाली महिलाको प्रमुख पर्व हरितालिका (तीज) आज दर खाएसँगै औपचारिक रूपमा सुरु हुँदैछ। भाद्र शुक्ल द्वितीयाका दिन माइती तथा दाजुभाइले चेलीबेटीलाई बोलाएर दर खुवाउने परम्परा रहिआएको छ।
तीजको व्रतका दिन निराहार बस्ने भएकाले बर्तालुहरूले त्यसको अघिल्लो दिन शक्ति सञ्चयका लागि मीठा तथा आडिला परिकार खाने गर्छन्। दूधबाट बनेका परिकार, गहुँको रोटी, घिउलगायतका खाद्य पदार्थ दरका रूपमा खाने चलन छ।
धर्मशास्त्रीय मान्यताअनुसार भाद्र शुक्ल द्वितीयाको बेलुकी दर खाने समय हो। भोलिपल्ट अर्थात् तृतीयाका दिन महिलाहरूले हरितालिका व्रत बस्ने गर्छन्।
तीज नेपाली महिलाका लागि धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व मात्र नभई आफ्ना सुखदुःख र पीडा अभिव्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा समेत स्थापित छ। तीजका गीतमार्फत महिलाहरूले वर्षभरि भोगेका दुःख, पीडा र सामाजिक समस्यालाई सार्वजनिक गर्ने परम्परा पनि छ।
पछिल्ला वर्षहरूमा भने तीजका नाममा बढ्दै गएको तडकभडक र महँगो दर खाने प्रवृत्तिप्रति संस्कृतिविद् तथा समाजशास्त्रीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। एक महिनाअघिदेखि नै दर खाने, महँगा गरगहना तथा पोसाक प्रदर्शन गर्ने प्रवृत्तिले तीजको मौलिक संस्कृतिमा विकृति ल्याउन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
दर खाएसँगै सुरु हुने तीज पर्व तृतीयाका दिन हरितालिका व्रत, चौथीका दिन गणेश पूजा र पञ्चमीका दिन अरुन्धतीसहित सप्तऋषिको पूजा गरेपछि समापन हुन्छ।
तीजको पौराणिक सम्बन्ध भगवान् शिव र माता पार्वतीसँग जोडिएको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति प्राप्त गर्ने उद्देश्यले कठोर तपस्या गरी व्रत बसेकी थिइन्। यही कथासँग जोडेर भाद्र शुक्ल तृतीयाका दिन हरितालिका तीजको व्रत बस्ने परम्परा चलेको मानिन्छ।
तीजका अवसरमा पशुपतिनाथ मन्दिर लगायत देशभरका शिवालयमा महिला भक्तजनको ठूलो भीड लाग्ने गर्छ। पछिल्लो समय तीज नेपालबाहेक भारतका विभिन्न क्षेत्रमा समेत मनाउन थालिएको छ।
