कञ्चनपुर- कञ्चनपुर र कैलाली जिल्लाका कृषकहरूलाई सिँचाइ सुविधा उपलब्ध गराउने उद्देश्यसहित १८ वर्षअघि सुरु गरिएको महाकाली सिँचाइ आयोजना तेस्रो चरणको निर्माण कार्य अहिले पनि सुस्त गतिमा अघि बढिरहेको छ । आयोजनाको हालसम्मको भौतिक प्रगति २७ प्रतिशत मात्र पुगेको आयोजनाका वरिष्ठ डिभिजन इन्जिनियर (सिडीई) राजेशभक्त पोखरेलले जानकारी दिएका छन् ।
आयोजनाको प्रगति अपेक्षाकृत सुस्त हुनुका कारणहरूमा बजेट अभाव, जग्गा मुआब्जा वितरणमा समस्या, रुख कटानमा ढिलाइ, र स्थानीय असन्तुष्टि प्रमुख रहेका छन्। पोखरेलका अनुसार यी कारणहरूले आयोजना निर्धारित समयमै अघि बढ्न सकेको छैन।
महाकाली सिँचाइ आयोजनाको तेस्रो चरणलाई सरकारले आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामा समावेश गरेपछि काममा केही तीव्रता आएको छ। त्यसअघि मूल नहर निर्माणमा न्यून प्रगति देखिएको थियो।
हाल आयोजनाअन्तर्गत कैलालीको मालाखेतीसम्म १९ किलोमिटर मूल नहर निर्माण चारवटा प्याकेजमा भइरहेको छ। यी प्याकेजका लागि करिब रु १ अर्ब ९७ करोडको ठेक्का सम्झौता गरिएको छ। ठेक्का सम्झौता करिब दुई वर्षअघि भए पनि निर्धारित समयमा काम नसकेपछि हाल म्याद थपिएको छ।
सिडीई पोखरेलका अनुसार हालसम्म ‘ब्रह्मदेव (जिरो प्वाइन्ट)’ देखि शुक्लाफाँटा नगरपालिकाको फुलेलीसम्म २८.८ किलोमिटर मूल नहर निर्माण सम्पन्न भइसकेको छ। हालसम्म आयोजना सञ्चालनमा रु ९ अर्ब खर्च भइसकेको छ।
भारतीय पक्षले पनि टनकपुरदेखि नेपाल–भारत सीमासम्म १,२०० मिटर लामो मूल नहर र हेडरेगुलेटर निर्माण गरिसकेको छ। तर, तयार नहर हुँदै नेपालतर्फ पानी प्रवाह गर्ने विषयमा भारत अहिलेसम्म सकारात्मक देखिएको छैन।
नेपाल सरकारको लक्ष्य आर्थिक वर्ष २०८२/८३ भित्र आयोजना सम्पन्न गर्ने रहेको छ। आयोजना कार्यालयले भने २०८७ सालसम्म कैलालीको मालाखेतीसम्मको नहर निर्माण पूरा गर्ने उद्देश्यसहित काम अघि बढाइरहेको छ।
आयोजनाको तेस्रो चरण पूरा भएपछि कैलालीको मालाखेती र कञ्चनपुरको त्रिभुवनबस्ती, गुलरिया र दोधारा चाँदनी क्षेत्रसम्म सिँचाइ सुविधा पुग्नेछ। त्यसका लागि कुल १५१ किलोमिटर नहर निर्माण गर्नुपर्नेछ।
कञ्चनपुरमा करिब १ लाख ६१ हजार ७४१ हेक्टर खेतीयोग्य जमिन रहेकोमा ५९ हजार ६०२ हेक्टर (३६ प्रतिशत) क्षेत्रमा मात्रै खेती हुँदै आएको छ। त्यसमध्ये २९ प्रतिशत क्षेत्रमा मात्र सिँचाइ सुविधा उपलब्ध छ। बाँकी किसानहरू अझै पनि अकासे पानीमा निर्भर छन्।
महाकाली सिँचाइ आयोजना पहिलो र दोस्रो चरण पूरा भइसकेको छ । ती चरणमार्फत ११ हजार ६०० हेक्टर क्षेत्रमा सिँचाइ सुविधा पुगेको छ । यसले कञ्चनपुरका भीमदत्त, बेदकोट र बेलडाँडी गाउँपालिकाका किसानहरूलाई लाभ पुर्याएको छ ।
१८ वर्षअघि सुरु गरिएको महाकाली सिँचाइ आयोजनाको तेस्रो चरण अझै अपूर्ण छ । यद्यपि पछिल्ला वर्षहरूमा सरकारले यसलाई प्राथमिकतामा राखेकाले आगामी वर्षहरूमा काम तीव्र हुने र सिँचाइको पहुँच विस्तार हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
